از خدا خواهیم توفیق ادب

خداحافظ

افضل الدین بدیل بن علی نجار، خاقانی شروانی به سال 520 هجری

قمری در شروان زاده شد . مادرش کنیزی مسیحی بودکه به اسلام

گرویده بود و پدرش علی نجار که خاقانی در اشعارخود از وی

بسیار یاد کرده است . یکی از القاب او حقایقی است که در آغاز

شاعری به کار می برده ولی بعدها پس از این که استادش ابوالعلای

گنجوی او را به خاقان اکبر منوچهر شروانشاه معرفی کرد ، خاقانی

لقب گرفت . معاصران خاقانی از وی با عنوان افضل نیز یاد کرده اند .

عموی خاقانی مردی فیلسوف ، فاضل و دانشمند بود و خاقانی تا 25

سالگی که کافی الدین عمر درگذشت ، از محضرش استفاده ی فراوان

برد و زبان عربی و حدیث و قرآن و علوم ادبی و انواع علوم رایج

را آموخت . خاقانی از نعمت های زندگی بهره ی چندانی نداشت ،

چرا که از یک خانواده ی معمولی بود ، ولی توجه و محبت عمو او

را به درجات بالا رساند . استاد ، شاگرد را بسیار گرامی می داشت

، تا ان جا که حتی دخترش را به عقد خاقانی درآورد . خاقانی نزد

ابوالعلا فنون شاعری را آموخت . مادر خاقانی برای فرزند ، اصول

و مفاهیم و دقایق آیین مسیحیت را توضیح می داد و در ضمن زادگاه

شاعر، یعنی اذربایجان ، محل آمیختگیِ وسیع دو دین اسلام و مسیحیت

بوده است .

پس از آن که ابوالعلا شاگرد را به دربار شروانشاه معرفی کرد ، خاقانی

از پاداش و بخشندگی های پادشاه برخوردار شد .بعدها که شاعر برای

دیدار استادان خود به خراسان و عراق قصد سفر کرد ، شروانشاه

اجازه ی عزیمت به شاعر را نداد . بعد از یک تلاش نافرجام برای

رفتن به عراق به خاطر بیماری و حمله ی غزان به خراسان و

اقامت اجباری در شروان ، برای حج اجازه یافت و راهی سفر حج

شد . در این سفر با چندی از بزرگان ملاقات کرد  در همین ایام بود

که خاقانی تحفة العراقین را سرود ، در این سفر بود که ویرانه های

ایوان مداین را در عراق دید و تحت تا ثیر مشاهده ی این ویرانه ،

قصیده ی معروف ایوان مداین را سرود .

محمد حسن معيری ، متخلص به «رهی» در دهم اردبيهشت ماه ۱۲۸۸

هجری شمسی در تهران چشم به جهان گشود .

تحصيلات ابتدايی و متوسطه را در تهران به پايان برد ، آنگاه به 

استخدام دولت درآمد و در مشاغلی چند انجام وظيفه کرد و از سال

۱۳۲۲رياست کل انتشارات و تبليغات وزارت پيشه و هنر منصوب

گرديد .

احمد شاملو در سال 1304 در تهران متولد شد . تحصیلات کلاسیک

 نامرتبی داشت ؛ زیرا پدرش که افسر ارتش بود اغلب از این شهر به

 آن شهر اعزام می شد و خانواده هزگز نتوانست برای مدتی طولانی

 جایی ماندگار شود .

در سال 1322 به سبب فعالیت های سیاسی به زندانهای متفقین کشیده

 شد ، و این در حقیقت تیر خلاصی بود بر شقیقه همان تحصیلات نا

مرتب .

شمس الدين محمد در بين سال هاي 712 تا 727 هجري شمسي در

شيراز ديده به جهان گشود . در دوران جواني با شنيدن تلاوت آيات

قرآن به وسيله ي پـدرش ، بهاالدين ، آن را به حافظه سپرد . همچنين

آثـار بسياري از بزرگـان ادب را ، هـمچـون سعـدي ، عـطار ، نظامي

و مولوي را حـفظ کرده بود . پس از مرگ پدر که ذغال فروش بود ،

حافظ به اتفاق مادر، نزد عموي خود (که نامش سعـدي بود) رفتند .

سپس مدتي در پرده دوزي و خميرگيري در نانوايي به کار مشغول شد .

در بيست و يک سالگي ، به هنگام تحويل نان در محله ي اعيان شيراز

با دختري زيبا رو به نام «شاخ نبات» آشنا شد . تعدادي از شعرهايش

نيز خطاب به اوست . براي آن که به وصال محبوب خود برسد ، چهل

شبانه روز بر مزار باباکوهي شب زنده داري کرد تا به خواسته اش

دست يابد.

بين بيست تا سي سالگي در دربار شاه ابواسحاق اينجو حضور يافت

و آوازه ي شهرتـش شيراز را فرا گرفت . اينجو که خود اهـل ذوق و

شعر بود ، مقام حافظ را بس گرامي داشت و حافظ نيز او را به مدح

گفت . مشخصه ي شعر حافظ در اين دوره رمانيتم است . امير مبارز

الدين محمد با شکـست ابواسحاق به قدرت رسيد و حافظ را از مقام و

منصبش برکنار و از تدريس علوم قرآني نيز محروم کرد . در اين دوره

حافظ به سرودن اشعار اعتراض آميز سياسي روي آورد .

درسي و هـشت سالگي،شاه شجاع پسر مبارزالدين محمد،پدرش را خلع

کرد و دوباره حافظ را به مقام و مرتبت پيشين خود بازگرداند . حافظ که

از تجربه ي روزگار عبرت گرفته بود ، به سرودن اشعار روحاني و

اخلاقي روي آورد .

در اوايل 40 سالگي ، حافظ علي رغم مقام و جايگاهـش در دربار شاه

شجاع از حق گويي و انصاف به دور نبود و به دليل صراحت و حق

طلبي گاه به دردسر مي افتاد .

حافظ در چهل و هـشت سالگي براي حفظ جان و امنيت شيراز را

ترک گفت ، و به اصفهان نقل مکان کرد. در شعرهاي اين دوره ،

دلتنگي و ناراحتي حافظ از دوري از شاخ نبات و شهر شيراز و عطار

شيرازي منعکـس شده است .

در سن پنجاه و دو سالگي حافظ به دعـوت شاه شجاع به تبعيد خود

خواسته پايان داد و به شيراز بازگشت و دوباره مقام و رتبه ي پيشين

خود را در مراکز عــوم ديني بازيافت .

در شصت سالگي براي آن که به خداي خود نزديکـتر شود ، چهل

شبانه روز به زاري و تضرع پرداخت ؛ و صبح روز چهلم به محضر

عطارشيرازي رفت و با نوشيدن جامي ازدست او به مراد خود رسيد .

ديوان حافظ حاوي 500 غزل ، 42 رباعي ، و تعداد نامحدودي قصيده

است که در عرض مدت 50 سال سروده شده است . حافظ هر آن گاه

که حالتي روحاني به او دست مي داد ، به سرودن شعر مي پرداخت و

به همين علت گاه در طول يک سال بيشتر از 10 غزل نمي سرود .

قصد و نيت او سرودن اشعاري بود که خداوند از دستش راضي باشد .

حافظ خود هيچ گاه به فکر تدوين و جمع آوري اشعار خود نبود. ديوان

او براي نخستين بار در سال 789 هجري شمسي به وسيله ي محمد گل

اندام ، 22 سال بعد از وفات حافظ گردآوري شد.

حافظ به سال 791 در سن 69 سالگي در شيراز درگذشت. جسد او را

در باغ مصلي، در کنار نهر رکن آباد شيراز به خاک سپردند،محلي که

امروزه به نام حافظيه خوانده مي شود . روحانيون متعصب و قشري

زمان او اجازه ندادند که حافظ را به آيين اسلام کفن و دفن کنند ، ولي

حمايت توده مردم از شاعر محبوبشان باعث تـنش و ناآرامي در شيراز

شد . چاره انديشيدند، که براي حل مشکل به ديوان حافظ تـفال زنند، که

نتيجه ي آن اين بيت شد :

خواجه عبدالله انصاری ملقب به شیخ الاسلام و معروف به پیر انصار و

پیر هرات ازدانشمندان و عارفان قرن پنجم است که در سال 481 ه.ق

در هرات در گذشت .

از آثار مشهور او الهی نامه ، زادالعارفین ، مناجات نامه و رساله ی دل

وجان را می توان نام برد . مناجات های خواجه عبدالله انصاری مسجع

، لطیف ، دلنشین ساده و سرشار از مضامین عرفانی است .

یکی از مناجات وی :

"به نام خدای که نام او راحت روح است و مفتاح فتوح است و سلام او

در وقت صباح مومنان را صبوح* است و ذکر او مرهم دل مجروح

است و مهر او بلانشینان را کشتی نوح است . ای کریمی که بخشنده ی

عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی و ای صمدی که از ادراک

خلق جدایی و ای احدی که در ذات و صفات بی همتایی و ای خالقی

که راهنمایی و ای قادری که خدای را سزایی ، جان ما را صفای خود

ده و دل ما را هوای خود ده و چشم ما را ضیای* خود ده و ما را آن